Edelhert

De spectaculaire bronstperiode is bij uitstek geschikt om edelherten te observeren.

Snelmenu

Loopsporen
Vraatsporen
Haren
Uitwerpselen
Schuurbomen
Zoelen
Bovenop het Wild

Loopsporen

De prenten van een volwassen edelhert zijn groot, en omdat een edelhert zwaar is drukken ze diep af. De breedte is bij het mannelijke hert ± 6,5 cm en bij de hinde ± 4,5 cm. De vorm van een edelhertenprent is die van een “broodje hamburger”. De bovenste punten van de hoeven zijn ronder dan bijvoorbeeld die van een damhert. Een kalf heeft wel spitse hoeven. Bij een mannetjes edelhert zijn de voorhoeven duidelijk groter dan de achterhoeven. Wanneer ze een gewei dragen kunnen ze de twee schalen iets spreiden voor meer stabiliteit. Bij een hinde is het verschil in grootte tussen voor- en achterhoef kleiner. De ruimte tussen de twee schalen neemt bij de hinde naar voren toe.
Verwarring van edelhertsporen met sporen van een zwijn is mogelijk. Bij een edelhert is echter de paslengte veel groter. Ook loopt een edelhert veel vaker in een rechte lijn, terwijl een zwijn meer scharrelt. De bijhoeven van het edelhert staan recht achter de voorhoeven, in tegenstelling tot die bij het zwijn, die schuin aan de buitenkant achter de voorhoeven staan.

hinde hert gangHet mannelijke hert (bovenste spoor) heeft als basisgang de stap, waarbij de achterhoef op de afdruk van de voorhoef terecht komt. De prenten zijn dan dubbelprenten, maar dat is soms lastig te zien. Omdat bij het mannelijke hert de voorhoef groter is dan de achterhoef, zie je daar dubbelprenten waarbij nog een deel van de voorhoef zichtbaar is. Het spoor van het mannelijke hert is breder (de borstkas is immers ook groter) dan dat van een hinde (onderste spoor). De prenten van hinde wijzen meer recht vooruit dan bij het mannelijke hert. Volwassen edelherten leven een groot deel van het jaar in groepen (roedels) van hetzelfde geslacht bij elkaar (m.u.v. van de bronsttijd).

edelhert voeten vrouw en man
Op de bovenstaande foto het verschil tussen de voorhoef van een hinde (links) en het mannelijke hert (rechts).  De lengte van het zoolkussen is ca. 1/3 van de hoef (een onderscheid t.o.v. damhert). Let op de toenemende ruimte tussen de schalen bij de hinde.

Meer over de bijhoeven van edelherten in deze korte video.

edelhert hinde
Bovenstaande foto laat de afdrukken van een hinde zien.

edelhert prente
Prenten van een mannelijk hert, de rechter prent is van de voorhoef, die duidelijk een wat rondere vorm heeft en groter is.
edelhert prenten kalfTenslotte hier de foto van de prenten van een kalf, kleiner en spitser. Een edelhertkalf is al snel een vrij groot dier, zeker t.o.v. een ree.

edelhert-slotjeEdelhertsporen zijn op zand goed zichtbaar, in het gras wordt het lastiger. Soms zijn dan de afdrukken wel te zien en ook te voelen. We noemen dit soort afdrukken ook wel slotjes.

Een edelhert in stap. Eén been wordt telkens verplaatst waarbij de achterhoef dáár geplaatst wordt waar de voorhoef van dezelfde zijde heeft gestaan. Het voorbeen wordt dan nèt voor het achterbeen geplaatst wordt opgetrokken.

Een edelhert in draf. De benen bewegen diagonaal tegelijkertijd; het rechterachterbeen beweegt gelijktijdig met het linkervoorbeen en vice versa. Edelherten kunnen ook een draf lopen in telgang. Daarbij bewegen beide benen van dezelfde zijde tegerlijkertijd; het rechterachterbeen en rechtervoorbeen en vice versa.

Naar snelmenu

Vraatsporen

edelhert bastvraat

Edelherten strippen soms de bast van bomen, dit gebeurt met name in de winter wanneer er minder zachte plantengewassen te vinden zijn. In de zomer vormt het tevens ballast tegenover de zachte gewassen die dan volop te vinden zijn.
Ze zetten de ondertanden onderin de bast en schrapen die met hun ondertanden van de boom. In het voorjaar wanneer de sapstroom goed op gang is gekomen en de bast losser rond de boom ligt, trekken ze makkelijker hele repen van de boom. Dit is op de rechterfoto goed te zien.  De bast is een aanvulling op het normale voedsel, zoals knoppen en grassen. Je kunt vaak de tandafdrukken onderaan de beschadiging nog zien.
In natuurgebieden met paarden is verwarring mogelijk met hun vraat. Daar paarden echter ook tanden boven hebben ontstaat een ander vraatpatroon. Ook damherten eten bast. Het onderscheid tussen damhert en edelhert is moeilijk te maken. Over het algemeen kan edelhert hoger reiken. Kijk naar aanvullende sporen zoals prenten en of damherten voorkomen in het gebied.

In deze video uitleg over de bastvraat van hertachtigen.

Edelherten vinden de verse knoppen van struiken en planten lekker, en houden zo de vegetatie klein. Vaak kan een tak of de hoofdstam in het midden wèl doorgroeien, zoals hierboven, wat soms heel vreemde boomvormen tot gevolg heeft.

edelhert knabbelboom
Ook van hulst wordt er gegeten. Deze plant heeft een verdediging tegen vraat van hoefdieren ontwikkeld. Het zijn vooral de bladeren op lagere hoogte waar die dieren bij kunnen komen die stevige stekels op de bladeren hebben. Desondanks wordt er van gegeten.

edelhert-vraatlijn
In bossen waar grote hoefdieren voorkomen is de vraatlijn vaak goed te zien. Tot op de hoogte waar ze bij kunnen worden de bladeren, en in de winter de knoppen, allemaal weg gegeten.

Naar snelmenu

Haren


Haren kunnen gevonden worden in legers of aan schuurbomen en bomen langs wissels. Net als de andere hertachtigen zijn de haren hol en knakken in scherpe 90 graden hoeken wanneer ze te ver doorgebogen worden. Een ander kenmerk voor hertachtigen is dat de haren golvend zijn.


In zoelen (zie hieronder bij zoelen) is het tijdens de bronst goed haren zoeken.

Naar snelmenu

Uitwerpselen

Edelherten produceren capsule of eikelvormige uitwerpselen. De uitwerpselen van een hinde zijn kleiner dan die van een hert. Ze zijn aan de boven- en onderzijde hetzelfde gevormd (plat of rond). Die van het mannelijke hert hebben aan één kant een puntje en zijn aan de andere kant ingedeukt. Omdat hertachtigen herkauwers zijn bestaat de inhoud uit zeer fijne plantaardige resten.

edelhert uitwerpselen vrouwUitwerpselen van een hinde.

edelhert uitwerpsel man
Uitwerpselen van het mannelijke hert.

edelhert_prentuitwerpseledelhert
Vormen en kleuren van de uitwerpselen kunnen variëren. Verse uitwerpselen zijn groener. Wanneer het voedsel veel vocht bevat blijven de losse keutels vaker aan elkaar kleven in klonten. In de winter komt er minder vocht met het voedsel mee en zijn de uitwerpselen droger en vallen in losse keutels op de grond.

Naar snelmenu

Zoelen

edelhert- zoel
Net zoals zwijnen maken edelherten gebruik van zoelen. In de bronsttijd wentelen de edelherten zich in het zand, gemengd met hun urine.

Naar snelmenu

Schuurbomen

edelhert schuuredelhertGedurende de zomer vegen edelherten de afstervende en jeukende bast van het gewei af door deze langs kleinere boompjes te schuren. Ze kiezen daarvoor flexibele boompjes die meebuigen zodat de bast beter van het gewei geschuurd wordt.

edelhert schuurboom3Tijdens de voorbronst en tijdens de bronst slaan de herten (mannelijke edelherten) onder invloed van hormonen met hun gewei tegen grotere bomen. Ze laten daarbij ook diepe groeven achter in het hout. Kleinere bomen en struiken kunnen hierdoor behoorlijk beschadigen.

edelhert_matriarchschuurboomDe leidende hinde, ook wel matriarch of leidhinde genoemd, markeert bomen door met de zijkant van het hoofd erlangs te schuren. De tanden laten daarbij schuursporen achter.

Naar snelmenu

Bovenop het Wild

In deze Bovenop het Wild meer over de bronst, de voortplantingsperiode van het edelhert welke elke herfst plaatsvindt.


Naar snelmenu

Geef een reactie